مسائل شیمی کنکور؛ از کجا شروع میشوند و چطور باید آنها را جدی گرفت؟
اگر از هر داوطلب کنکور بپرسی چالشبرانگیزترین بخش شیمی چیست، احتمال خیلی زیاد میگوید: مسائل شیمی!
و اتفاقاً کاملاً حق دارد. مسائل شیمی نهتنها حجم نسبتاً زیادی از سوالات کنکور را تشکیل میدهند، بلکه «پراکنده» هم هستند؛ یعنی از فصل ۱ شیمی دهم تا فصل ۴ شیمی دوازدهم همراه دانشآموز میمانند، و اگر کسی پایهاش را بد بسازد، این مشکل تا آخر مسیر ادامه پیدا میکند.
این مقاله دقیقاً برای این نوشته شده که یک نگاه جامع، کامل و قابل فهم به اهمیت مسائل، نقش هر فصل، نوع سوالات، سختیها و روش مواجهه با آنها بدهد.
اگر اهل مطالعهٔ اصولی هستی، از همین مقاله میتوانی مسیر یادگیریات را بسازی.
فصل ۱ شیمی دهم؛ جایی که همه چیز شروع میشود
بسیاری از دانشآموزان تصور میکنند فصل اول شیمی دهم فقط یک سری مفاهیم ساده است که «حسابی ندارد»؛ اما این نگاه اشتباه است.
در این فصل شما مفاهیم پایهای را یاد میگیرید که ستونِ اصلی تمام مسائل سه سال آینده هستند:
جرم مولی
جرم اتمی میانگین
محاسبات سادهٔ عدد مول
تبدیل جرم به مول
در ظاهر سادهاند، اما اگر همینجا محکم یاد نگیرید، بعدها در استوکیومتری، درصد خلوص، بازده، غلظت و حتی مسائل الکتروشیمی، ضربه میخورید.
البته از نظر کنکور، فصل ۱ شیمی دهم معمولاً ۱ سؤال مستقیم بیشتر ندارد. اما نقش اصلی آن جای دیگری است:
«پایهٔ محاسبات شما را میسازد.»
هرکس این فصل را خوب یاد بگیرد، در تمام مسائل بعدی ۳۰٪ سریعتر و با اشتباه کمتر پیش میرود.
فصل ۲ شیمی دهم؛ آغاز استوکیومتری و رابطهٔ گازها:
این فصل محل ورودتان به اولین مسائل جدی کنکور است.
دو مبحث بزرگ دارد:
۱) قانونهای گازها
این بخش اگر سؤال «درست طرح شود» میتواند واقعاً سخت و وقتگیر باشد. سوالات گازها ترکیبی و خلاقانهاند و چون محاسباتشان دقیق است، اشتباه در یک عدد کل مسئله را خراب میکند.
در کنکور معمولاً ۱ تا ۲ سؤال — اغلب ترکیبی با فصل موازنهٔ شیمی یازدهم — از این بخش میآید.
۲) استوکیومتری
در اینجا تازه یاد میگیرید که:
واکنشها را چطور تحلیل کنید
مول را به جرم و حجم تبدیل کنید
تعداد ذره و نسبت مولی را به کار ببرید
این فصل نقطهٔ طلایی ورود به دنیای واقعی مسائل شیمی است. اگر اینجا قوی شوید، ادامهٔ مسیر برایتان بسیار سادهتر میشود.
فصل ۳ شیمی دهم؛ غول بزرگ مسائل!
خیلیها معتقدند سختترین مسائل شیمی کنکور در کل سه سال در همین فصل است.
و واقعاً هم همینطور است.
چرا؟
چون شما وارد دنیای غلظتها میشوید:
مولاریته (M) — مهمترین غلظت کل دوازده سال تحصیل!
ppm — کابوس بعضی از داوطلبان
درصد جرمی
درصد حجمی
نسبت جرم به حجم و ...
مسائل ppm معمولاً بیشترین چالش را دارند، چون کوچکترین بیدقتی باعث گم شدن مسیر حل میشود.
اما نکتهٔ مهم این است:
اگر روشها را اصولی یاد بگیرید، سختترین مسائل ppm هم میتوانند به راحتی حل شوند.
نکته مهم دیگر سوالات این فصل تبدیل واحد های مختلف غلظت به همدیگر است که میتواند بسیار چالشی و وقت گیر باشد. البته این بخش روش های ثابت و مشخصی دارند که با تسلط بر آنها و تکرار و تمرین میتوان آن ها را نیز حل کرد.
در مجموع، فصل ۳ حدود ۲ تا حتی ۵ سؤال (در حالت ترکیبی) ممکن است بسازد.
یعنی یکی از سه فصل حیاتی کنکور است.
فصل ۱ شیمی یازدهم؛ درصد خلوص، بازده و تقاطع همهٔ مسائل
اینجاست که شیمی وارد جدیترین بخش خودش میشود.
۱) درصد خلوص
یک مفهوم فوقالعاده مهم که در ترکیب با هر فصل دیگری ممکن است سؤالساز شود.
۲) بازده (بازدهٔ عمل)
از سوالهای ثابت کنکور است.
اگر بتوانید استوکیومتری را درست تحلیل کنید، این مسائل سخت نیستند. ولی اگر ضعیف باشید، این فصل هم برایتان مشکلساز میشود.
۳) مسائل آلی
بخش آلی در این فصل سوال دارد اما نکتهٔ کلیدی این است که:
مسائل آلی بیشتر «ایدهای» هستند تا «محاسباتی».
در نتیجه اگر نکاتش را بلد باشید، سخت نیستند.
معمولاً ۱ سؤال مستقیم و تا ۳ سؤال ترکیبی میتواند از این فصل طرح شود.
فصل ۲ شیمی یازدهم؛ قانون هس و سینتیک
یکی از منطقیترین و قابلپیشبینیترین فصلهای مسائل.
قانون هس و ترموشیمی
حداقل یک سؤال ثابت کنکور دارد.
اگر با جزئیات جابهجایی و ترکیب معادلهها آشنا باشید، کارتان راحت خواهد بود.
سینتیک شیمیایی
احتمالاً راحتترین مسائل شیمی یازدهم.
با دانستن چند نکتهٔ کلیدی و ساده، واقعاً این قسمت تبدیل میشود به «امتیاز شیرین» کنکور.
بهطور کلی این فصل ۲ تا ۳ سؤال دارد.
فصل ۳ شیمی یازدهم؛ مسائل کمتکرار اما غیرقابل حذف
این فصل از نظر مسائل بسیار کمسؤال است.
اما «سابقهٔ طرح سؤال» دارد — مخصوصاً بخش پلیمر.
اگرچه احتمال طرح سؤال پایین است، اما حذفکردن این فصل یک اشتباه بزرگ است، چون کنکور همیشه عاشق «سورپرایز» است
فصل ۱ شیمی دوازدهم؛ جایی که سختترین مسائل بعد از فصل ۳ دهم قرار دارند
خیلیها فکر میکنند فصل ۱ دوازدهم یعنی «سختترین بخش شیمی».
بله، اگر بلد نباشید، سخت است؛ اما اگر ایدههایش را شناسایی کنید، اتفاقاً یکی از قابلکنترلترین فصلهاست.
این فصل معمولاً ۱ تا ۲ سؤال دارد و برای حل کامل مسائلش لازم است در موارد زیر حرفهای باشید:
- استوکیومتری
- موازنه
- تحلیل واکنشها
- ایدههای رایج کنکور
در ظاهر سخت است اما واقعیّت این است که با تکرار سؤالهای تیپدار، کاملاً قابل پیشبینی میشود.
فصل ۲ شیمی دوازدهم؛ سلولهای الکتروشیمی و محاسبات کمتکرار
ین فصل از نظر مسائل کمسؤال است، اما حل مسائل آن نیاز به تسلط بالا روی سلولها و استوکیومتری دارد. تسلط بالا روی مباحث سلول ها به معنای تسلط هم در مباحث تئوری و حفظی درس و هم در مباحث محاسباتی است. حتی آشنایی با حالت های مختلفی که سلول های گالوانی و الکترولیتی ممکن است مورد سوال قرار گیرند میتواند تسلط خوبی روی مبحث به شما دهد.
اگر سلولها را خوب بلد نباشید، ممکن است حتی سادهترین مسئلهٔ این فصل را هم اشتباه حل کنید.
فصل ۳ شیمی دوازدهم؛ سادهترین مسئله های شیمی در کل پایهٔ دوازدهم
اگر بخواهیم واقعگرایانه حرف بزنیم، مسائل این فصل آنقدر سادهاند که حتی گاهی نمیشود اسم «مسئله» رویشان گذاشت.
دو نوع سؤال رایج وجود دارد:
محاسبهٔ شعاع یونی
محاسبهٔ درصد خلوص با کاهش یا افزایش آب
فقط دومی گاهی کمی اذیتکننده میشود، اگر مسیر ذهنی حلش را بلد نباشید.
در واقع تمرکز این فصل بیشتر روی مباحث تئوری و حفظی بوده و سوالات محاسباتی مرتبط به این فصل نیز، برخواسته از مباحث تئوری بوده بنابراین تسلط روی موضوعات حفظی این فصل میتواند دانش حل مسئله را نیز به همراه داشته باشد.
فصل ۴ شیمی دوازدهم؛ یکی از قطعیترین مسائل کنکور
حتماً از این فصل حداقل یک سؤال مسائل میآید.
خیلی از دبیرهای حرفهای توصیه میکنند که این فصل را پیشنیاز فصل ۱ دوازدهم بخوانید، چون ساختار ذهنیتان را برای فصل قبلی آماده میکند.
اهمیت موازنه
خب همانطور که بالاتر دیدید، در خیلی از مسئله های شیمی ما به واکنش بر میخوریم و تا زمانی که نظم و الگوی موجود در واکنش را نیابیم، نمی توانیم سوال را حل کنیم. مثال این مورد فصل 2 شیمی یازدهم است که اهمیتش را نشان میدهد. برای اینکه بتوانیم این الگو را پیدا کنیم، نیاز به دانشی داریم به اسم موازنه که در واقع میتوان آن را گام اول حل مسئله های شیمی دانست. اهمیت موازنه به قدری بالاست که حتی میتواند دقت و حتی سرعت حل مسئله را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین حتما پیشنهاد میکنیم روی روش مورد نظر برای موازنه کار کنید و با تکرار و تمرین سعی کنید دقت و سرعت خود را در این بخش از مسئله بالا ببرید. در ادامه چند نمونه از روش های مطرح و سریع برای موازنه را برای شما قرار دادیم:
- استفاده از عناصری که در دو طرف معادله فقط یکبار تکرار شده اند به عنوان مثال در واکنش سوختن NH3 شروع از عنصر اکسیژن به دلیل اینکه در یک دو طرف، ذوبار تکرار شده مناسب نمیباشد.
- فرار کردن از ضریب فرد! به عنوان مثال در واکن تجزیه C3H5N3O9 در ابتدا سعی می کنیم از شر ضریب های فرد و به خصوص اکسیژن خلاص شویم، سپس باقی واکنش را با استفاده از روش ذکر شده موازنه میکنیم.
نکته: در انتها با دیدن ضریب کسری، می توان با ضرب تمام معادله در یک عدد ثابت، ضریب ها را اصلاح کرد.
بهترین فصلها برای تقویت مسائل (الویت کنکوری)
اگر زمانتان محدود است، این پنج فصل را اولین اولویت قرار دهید:
فصل ۲ دهم (استوکیومتری + گازها)
فصل ۳ دهم (غلظتها و ppm)
فصل ۱ یازدهم (خلوص + بازده)
فصل 1 دوازدهم (تحلیل واکنشها)
فصل ۴ دوازدهم (مسائل قطعی کنکور)
سادهترین فصلهای مسائل
فصل ۱ و ۲ دهم
فصل ۲ یازدهم (البته از موضوع طولانی بودن محاسبات سوالات این فصل نباید گذشت!!)
فصل ۳ و ۴ دوازدهم
این بخشها بهترین نقطه شروع برای دانشآموزانی هستند که میخواهند به مسائل علاقهمند شوند و اعتمادبهنفس بگیرند.
سختترین فصلها
فصل ۳ دهم (غلظتها)
فصل ۱ دوازدهم (تحلیل واکنشها و ایدههای سنگین)
اگر این دو فصل را زیر نظر دبیر خوب یا با منابع معتبر بخوانید، ضرایبتان در مسائل جهش پیدا میکند.
جمعبندی؛ مسائل شیمی سخت نیستند، فقط برنامه میخواهند
مسائل شیمی پراکندهاند، اما کاملاً قابل پیشبینی.
اگر بدانید از هر فصل چه چیزی میخواهند، و پایهٔ مفهومی محاسباتی خود را در شیمی دهم بسازید، حل مسائل برایتان چیزی شبیه یک «پازل قابل حل» میشود، نه یک کابوس تکراری.
به خاطر داشته باشید:
هیچکدام از مسائل شیمی ماورایی نیست. فقط یک مسیر یادگیری درست میخواهد.
.
بسیار عالی موفق باشید
خیلی ممنون